تولید قطعات کوچک حفاری با همکاری دانشگاه‌ها/ بروکراسی اداری از پروژه های پژوهشی نفت حذف می شود

تولید قطعات کوچک حفاری با همکاری دانشگاه‌ها/ بروکراسی اداری از پروژه های پژوهشی نفت حذف می شودمهدی عرشیان مدیر پژوهش، فناوری و ساخت شرکت ملی حفاری ایران در گفت و گو با خبرنگار اقتصاد و انرژی گروه اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان،اظهار کرد: مرحله اول در نظر گرفته شده برای مهار آتش چاه 147 میدان نفتی رگ سفید؛ پاکسازی منطقه از مخازن ،موتور آلات، تجهیزات برقی و … دچار حریق شده است.

وی با بیان اینکه هم اکنون در حال پاکسازی موقعیت مذکور هستیم ،افزود: بعد از اتمام خروج تجهیزات آتش گرفته شده از اطراف چاه ،تدابیر لازم برای یورش به آن اتخاذ خواهد شد.

عرشیان ادامه داد: شعله آتش بسیار تند بوده و نیروی انسانی حاضر درصحنه  با ساخت باران مصنوعی و تغییرجهت وزش باد به سمتی مخالف در حال نزدیک شدن به چاه 147 رگ سفید هستند.

مدیر پژوهش، فناوری و ساخت شرکت ملی حفاری ایران بیان کرد: بعد از خاموش شدن آتش ، تیم مشترک حفاری و مناطق نفت خیز جنوب به ارائه گزارشی درباره علل وقوع این حادثه خواهند پرداخت.

وی درباره مدت زمان لازم برای مهار فوران آتش چاه 147 رگ سفید گفت: طبق تجارب قبلی خاموش کردن آتش دو ماه به طول خواهد انجامید چرا که منطقه صعب العبور و تپه ای بوده و به راحتی نمی توان از چند زاویه به چاه حمله کرد.

عرشیان درباره ضرر اقتصادی ناشی از این آتش سوزی تصریح کرد : میزان دِبی خروجی چاه و نفتی که اکنون در حال سوختن است باید از جانب شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب اعلام شود.اگرچه برخی از رسانه ها اخباری مبنی بر سوختن روزانه 8 تا 10 هزار بشکه نفت را مطرح می کنند اما باید اذعان کرد که این آمار درست نبوده  و معتقدم چیزی کمتر از این میزان در حال سوختن است.

وی درتشریح علل آتش سوزی در چاه ها و میدان های نفتی گفت: امکان غلبه بر شرایط و حوادث درون چاهی به طور تمام و کمال امکان پذیر نیست. به طور مثال در چاه 147 میدان نفتی رگ سفید همه چیز عادی بود که به ناگهان چاه فوران کرد . طبق گفته مسؤولان حاضر در صحنه این اتفاق بدون هیچگونه علائم اولیه ای اتفاق افتاده است.

مدیر پژوهش ،فناوری و ساخت شرکت ملی حفاری ایران تصریح کرد: مناطق نفتی ما شامل شاخصه هایی چون پرفشار، متوسط و کم فشار هستند و بروز هرگونه اتفاقی در مناطق پرفشار دور از انتظار نیست.

وی با اشاره به استقرار تجهیزات ایمنی و کنترل کننده در  چاه های نفتی ،افزود: با وجود این امکانات، شاهد یک اتفاق آنی و غیر منتظره در میدان نفتی رگ سفید بودیم، بنابراین جلوگیری کردن از چنین حوادثی غیر ممکن است.

عرشیان ادامه داد: اگر دکل ها و چاه های میدان های  نفتی کشور مجهز به همین وسایل ایمنی نبود ،شاید در سال برای  چندین نوبت ،شاهد بروز چنین اتفاقاتی بودیم.

مدیر پژوهش، فناوری و ساخت شرکت ملی حفاری ایران یادآور شد: آخرین حادثه آتش سوزی در چاه های نفتی کشور به میدان نفت شهر بر می گردد که با گذشت سال هابعد از این اتفاق،  چندی پیش حادثه  فوران چاه 147 میدان نفتی رگ سفید رخ داد. بنابراین باید اذعان کرد که میزان حوادث رخ داده در میادین نفتی کشور با کاهش چشمگیری مواجه بوده است.

 شرکت ملی حفاری ایران برای نخستین بار موفق به ساخت تولز MLT شد

وی با بیان اینکه شرکت ملی حفاری ایران پروژه های پژوهشی بسیاری را با همکاری دانشگاه ها تعریف کرده و در حال انجام آنهاست ،افزود: برای مثال دستیابی به دانش فنی و ساخت داخلی تولزی به نام MLT نتیجه همکاری شرکت ملی حفاری با یک مرکز دانشگاهی است؛ این وسیله چشم حفاری در حین حفاری محسوب شده و هم اکنون در حال پیگیری  برای ساخت ورژن 2 آن هستیم.

عرشیان ادامه داد: MLT در حفاری کج مورد استفاده قرار می گیرد. وقتی نقطه به خصوصی در عملیات حفاری آتش می گیرد با استفاده از این ابزار ،حفاری انحرافی انجام شده و با هدایت به شکل مغناطیسی ، عملیات مهار صورت می گیرد. بطوریکه نقطه مورد نظر جدا شده و با یورش به موقعیت ، چاه آتش گرفته شده خاموش می شود.

مدیر پژوهش، فناوری و ساخت شرکت ملی حفاری ایران ادامه داد: هوشمند سازی برخی تجهیزات ایمنی از دیگر اقداماتی است که با همکاری دانشگاه ها در حال انجام بوده و BOP های هوشمند از جمله آنها به شمار می رود.البته  طراحی آن آماده شده و اکنون منتظرعملی سازی آن در میدان نفتی هستیم. این وسیله نیاز به نیروی انسانی ندارد و به شکل اتوماتیک مسیر را جدا  می کند.

 ضعف در ساخت ماشین آلات حفاری به علت عدم دسترسی به تکنولوژی

وی با بیان اینکه در زمینه قطعات از پیشرفت بسیار خوبی برخورداریم، افزود: در بخش ماشین آلات به علت عدم دسترسی به تکنولوژی آن ها به اندازه دلخواه موفق نبوده ایم. برای مثال ساخت داخلی تولز MLT که با هماهنگی دانشگاه ها محقق شد،بدون دسترسی به نمونه خارجی  به مرحله طراحی و ساخت داخلی رسید.

عرشیان ادامه داد: متأسفانه به علت نبود اطلاع کامل از تکنولوژی خارجی آن ،شعاع شناسایی مغناطیسی این تولز داخلی بسیار پایین است، اگر نمونه خارجی آن در دسترس بود با مهندسی معکوس موفق به انتقال  تکنولوژی این قطعه می شدیم.

مدیر پژوهش، فناوری و ساخت شرکت ملی حفاری ایران بیان کرد: قطعات یدکی به مراتب بسیار بهتر از تجهیزات ماشین آلاتی پیشرفت داشته اند ،چرا که به لحاظ ابعادی حجم کوچکی دارند و مهندسی معکوس آن ها راحت تر است.

وی افزود: با آنالیز قطعات کوچک حفاری و کروکی برداری از دانش فنی آن ها ؛اقدام به ساخت نمونه اولیه با دانش اولیه کرده و در مرحله بعد به طور آزمایشی در میدان عملیاتی با تِست آن به بررسی ایرادات و اصلاحات نهایی طرح می پردازیم.

عرشیان ادامه داد: طبق بررسی های انجام شده، بعد از مرحله فوق ،نمونه ساخته شده حداقل 70 درصد از کارآیی جنس مشابه خارجی را دارا ست.البته بعد از گذشت یک الی دو سال از عمر کارکرد این قطعه ،متوجه ایرادهای آن شده و با اصلاح دانش فنی  به ترمیم نهایی طرح وساخت ش می پردازیم.

مدیر پژوهش ،فناوری و ساخت شرکت ملی حفاری ایران تصریح کرد: البته چند سالی است که شرکت ملی حفاری با همکاری دانشگاه ها این کار را شروع کرده و به ساخت قطعاتی با کیفیت حداقل بهتر از جنس چینی دست یافته است.

وی بیان کرد: به طور مثال با انجام مطالعاتی بر روی سختی مواد، شکنندگی و متریال به  تغییر قطعه چینی استفاده شده در عملیات حفاری با زمان کارکرد 200 تا 250 ساعت اقدام کرده  و با بومی سازی آن مدت زمان کارکردش را به 600 ساعت رسانده ایم.

 طرح های پژوهشی تا سه برابر مناقصات متوسط ،نیازی به اخذ مجوز ندارند

عرشیان با بیان اینکه اقدامات پژوهشی شرکت ملی حفاری آینده بسیار خوبی خواهد داشت، افزود: چند ماه پیش ،طبق بخشنامه جدید صادر شده از جانب مسؤولان ارشد وزارت نفت؛ در انجام طرح های پژوهشی دست ما تا سه برابر مناقصات متوسط باز بوده و نیازی به مجوز  شورای عالی پژوهش نخواهیم داشت.

مدیر پژوهش، فناوری و ساخت شرکت ملی حفاری ایران در پایان گفت: در دیدار اخیر با مدیر پژوهش شرکت ملی نفت ایران صحبت هایی مبنی بر در دستور کار قرار گرفتن انجام پروژه های پژوهشی تا 5 برابر مناقصات متوسط برای حذف بروکراسی سنگین اداری به میان آمده است.

انتهای پیام /

اثربخشی تبلیغات شبکه‌های الکترونیک اجتماعی

چکیده

تاثیر تبلیغات بر رشد و بقاء سازمان‌ها در محیط رقابتی دنیای کنونی غیرقابل انکار است. با افزایش عضویت در شبکه‌های الکترونیک اجتماعی، تبلیغات در این شبکه‌ها به مهمترین و اثرگذارترین فعالیت‌های بازاریابی تبدیل شده‌است. شبکه‌های اجتماعی مجازی از مهمترین ابزارهای ارتباطی و بازاریابی در سطح جامعه و جهان به شمار می‌آیند، که روند صعودی چشمگیری در جذب مخاطب دارند. این موضوع از شبکه‌های الکترونیک اجتماعی منبعی عظیم از مشتریان بالقوه ارائه می‌دهد که شناسایی عوامل موثر بر پذیرش تبلیغات در این شبکه‌ها را حائز اهمیت می‌سازد. پژوهش حاضر از نوع پژوهش‌های کاربردی بوده که در دسته‌ی پژوهش‌های غیرآزمایشی قرار می‌گیرد، لذا از حیث هدف کاربردی و از حیث نحوه‌ی گردآوری اطلاعات از نوع پژوهش‌های توصیفی- پیمایشی از نوع همبستگی می‌باشد که با لحاظ نمودن نمونه‌ی 188 نفری از کاربران انجام شده‌است. در این پژوهش، از آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی برای بررسی پایایی و از روش‌های تحلیل محتوا، تحلیل سازه و روایی تشخیصی، برای بررسی روایی استفاده شده‌است. شاخص‌های اثربخشی تبلیغات در نه بعد معرفی شدند، سپس چارچوب مفهومی ارائه‌شد و از طریق تکنیک تحلیل عاملی شاخص‌ها مورد تایید قرار گرفتند. نرم‌افزارهای تحلیلی شامل SPSS و Smart PLS بودند. با توجه به یافته‌های پژوهش، سرگرم‌کنندگی تبلیغات، احساس رنجش و آزردگی و آگاهی‌رسانی تبلیغات بر نگرش کاربران نسبت به تبلیغات اثرگذار هستند، و نگرش نسبت به تبلیغات نیز بر پذیرش تبلیغات به عنوان عامل اساسی اثربخشی تبلیغات تاثیر می‌گذارد.

کلیدواژه ها: تبلیغات؛ شبکه‌های الکترونیک اجتماعی؛ مدل تبلیغاتی؛ مدلسازی ‌معادلات‌ساختاری

نویسندگان:

محسن شفیعی نیکابادی: استادیار گروه مدیریت صنعتی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، ایران

 علی اصغر زارعی: دانشجوی کارشناسی ارشد رشته‌ی مدیریت MBA دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، ایران

دو فصلنامه کاوش های مدیریت بازرگانی – دوره 9، شماره 17، بهار و تابستان 1396.

برای مشاهده کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید.   

بررسی مالکان 100 شرکت برتر اقتصاد ایران

محمد مساعد در روزنامه شرق نوشت: «این خصوصی‌سازی نیست»؛ جمله‌ای بود که حسن روحانی تیر امسال درباره اجرای سیاست‌های اصل ٤٤ بر زبان آورد و البته در هیاهوی تعابیر بعدی روحانی در همان سخنرانی گم شد؛ اما اشاره حسن روحانی به سپردن بخش‌های مهمی از اقتصاد کشور به کسانی که نه دولتی هستند و نه خصوصی، اشاره‌ای آشکار به چیزی بود که امروز امپراتوری خصولتی‌ها می‌نامیم.  اگرچه سیاست‌های کلی اصل ٤٤ قانون اساسی از گسترش مالکیت در سطح عموم مردم برای تأمین عدالت اجتماعی و تشویق اقشار مردم به پس‌انداز و افزایش رقابت‌پذیری در اقتصاد ملی سخن می‌گفت؛ اما نگاهی به وضعیت مالکیت صد شرکت برتر اقتصاد ایران در آخرین رتبه‌بندی سازمان مدیریت صنعتی نشان می‌دهد حالا و پس از چند سال کشمکش بر سر کوتاه‌کردن دست دولت از اقتصاد نه‌تنها مردم مالکیت شرکت‌های بزرگ اقتصادی کشور را برعهده ندارند؛ بلکه اداره آنها از دست دولت نیز خارج شده است. ستاد اجرائی فرمان امام، بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی، صندوق بازنشستگی نیروهای مسلح و هلدینگ‌های وابسته به دولت بزرگ‌ترین مالکان شرکت‌های بزرگ اقتصاد ایران هستند. بااین‌حال یافتن مالک و سهام‌داران عمده واقعی شرکت‌های بزرگ کشور کار آسانی نیست؛ اگرچه می‌توان با جست‌وجو در بورس سهام‌داران اسمی این شرکت‌ها را شناسایی کرد؛ اما اغلب این شرکت‌ها تنها بازوی اجرائی نهادهای بزرگ دیگری هستند که سرمایه‌های خود را در دل شرکت‌های مختلف گسترده‌اند.  گاهی جست‌وجوی سهام‌داران عمده شرکتی به نام شرکت دیگری می‌رسد که خود به وسیله ترکیبی از سهام‌داران عمده دیگر اداره می‌شود. شرکت‌هایی که چنان در هم تنیده‌اند که گم‌نکردن سر‌نخ مدیریت‌شان نیازمند یادداشت و جست‌وجوی فهرستی از شرکت‌ها و سازمان‌های موازی و مرتبط است. گاهی یافتن سرنخی از صاحبان اصلی شرکت‌ها چنان سخت می‌شود که تنها با جست‌وجو در آرشیو نشریات مختلف می‌توان به کمک یک آگهی مزایده یا مناقصه ردپایی از مالکان اصلی آن پیدا کرد. برای مثال شرکت پخش رازی یکی از شرکت‌های بزرگ و پرسود ایران است که سهام‌داران عمده‌اش شرکت داروسازی جابر بن‌حیان، شرکت صنعتی کیمیدارو و شرکت داروسازی اسوه هستند؛ اما این تنها آن چیزی است که در نگاه اول به نظر می‌رسد.  با کمی جست‌وجو خواهید فهمید که شرکت سرمایه‌گذاری شفادارو صاحب٦٠ درصد سهام جابر بن‌حیان، ٥٤ درصد سهام کیمیدارو و ٦٥ درصد سهام داروسازی اسوه است و در نتیجه مدیریت هر سه شرکت با شرکت سرمایه‌گذاری شفادارو (سهامی خاص) است؛ اما صاحب شفادارو کیست؟ با جست‌وجوی بیشتر برای یافتن صاحبان شفادارو مشخص می‌شود ٨١ درصد از سهام این شرکت متعلق به شرکت مدیریت طرح و توسعه آینده پویاست؛ اما شرکت مدیریت طرح و توسعه آینده پویا متعلق به کیست؟ اینجا تنها با جست‌وجو در آرشیو نشریات می‌توانیم آگهی‌هایی را پیدا کنیم که شرکت مدیریت طرح و توسعه آینده پویا را «وابسته به بانک ملی ایران» معرفی می‌کند…      آن‌گاه است که می‌توانیم دلیل سهام ١٩‌درصدی سرمایه‌گذاری گروه توسعه ملی در شفادارو را متوجه شده و علت حضور نمایندگان بانک ملی در مجامع سالانه آن را متوجه شویم؛ به‌این‌ترتیب می‌توان گفت شرکت پخش رازی، شرکتی دولتی متعلق به بانک ملی است. یافتن صاحبان اصلی شرکت‌های دیگر نیز گاهی به همین سختی و حتی سخت‌تر است. به همین دلیل است که اغلب رسانه‌ها در اعلام مالکیت این شرکت‌ها به ذکر عنوان خصوصی در مقابل نام بسیاری از شرکت‌ها اکتفا می‌کنند؛ حال آنکه کند‌و‌کاو بیشتر در میان اسناد و مدارک و اخبار این شرکت‌ها مشخص می‌کند بسیاری از آنها خصولتی یا دولتی هستند. در میان مالکان واقعی این صد شرکت، چند نام تکراری وجود دارد که جست‌وجو برای یافتن سهام‌داران عمده اغلب این شرکت‌ها ما را به آنها خواهد رساند. شرکت‌های سهام عدالت، هلدینگ‌های وابسته به وزارت کار و صنعت، صندوق‌های بازنشستگی نیروهای مسلح، ستاد اجرائی فرمان امام، بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی، شرکت‌های ملی وابسته به وزارت نفت و بانک‌های دولتی بازیگران اصلی اقتصاد ایران هستند که یا در دسته دولتی‌ها قرار دارند یا در دسته خصولتی‌ها. در‌این‌بین چند بانک و یک شرکت قطعه‌سازی متعلق به بخش خصوصی هستند (یا بهتر بگویم، دلیلی برای وابستگی آنها به نهادهای دولتی و شبه‌دولتی یافت نشد) که تعدادشان به ١٣ شرکت می‌رسد (٤ شرکت از این ١٣ شرکت وابسته به بانک پاسارگاد هستند)، ٤٣ شرکت متعلق به دولت هستند و ٤٤ شرکت باقی‌مانده در اختیار خصولتی‌ها قرار دارند. تصویری روشن از اقتصاد ملی ما که حالا به امپراتوری خصولتی‌ها تبدیل شده است.
 
سرمایه‌گذاری تأمین اجتماعی (شستا)

شستا وظیفه سرمایه‌گذاری و مشارکت در فعالیت‌های اقتصادی و بازرگانی با سرمایه‌های صندوق بازنشستگی تأمین اجتماعی را بر عهده دارد. این مجموعه عظیم اقتصادی که اکنون تحت مدیریت دولت قرار دارد، مجموعه متنوعی از دارایی‌ها را اداره می‌کند که شامل ١٧ شرکت پتروشیمی، ٩ شرکت نفتی گازی، ٣٠ شرکت تولید و پخش دارو، ١٣ شرکت سلولزی، چند شرکت تولید لوازم خانگی و کشت و دامداری است. این مجموعه سهام‌دار چهار بانک، پنج بیمه، یک شرکت تأمین سرمایه و سه شرکت کارگزاری باهنر، صبا تأمین و تأمین آینده نیز هست.

بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی

بنیاد مستضعفان در میان مالکان و سهام‌داران بزرگ شبه‌دولتی صورت مالی شفاف و عملکرد بسیار روشنی دارد. این بنیاد از اعلام سود و زیان سالانه‌ شرکت‌های زیرمجموعه‌اش تا کمک‌های بلاعوضش را اعلام عمومی کرده و فهرست دارایی‌هایش نیز در اختیار عموم قرار داده است. بنیاد مستضعفان به‌جز مالکیت مجموعه بانکی سینا، مجموعه هتل‌هایی از قبیل استقلال و آزادی در تهران، مجموعه تفریحی ارم‌سبز، صنایع نوشیدنی زمزم و…، سهام‌دار عمده چند شرکت نفتی و مجموعه‌های صبا و سینا در بورس نیز هست.

ستاد اجرائی فرمان امام (ره)

ستاد اجرائی فرمان امام که در سال ٦٨ و یک ماه پیش از رحلت امام‌ خمینی‌(ره) با فرمان ایشان تشکیل شد یکی دیگر از مالکان بزرگ شرکت‌های بزرگ کشور است که بازوی اجرائی‌اش در بورس، گروه تدبیر است. گروه توسعه اقتصادی تدبیر، هلدینگ‌های مختلفی را زیرمجموعه خود دارد که سهام عمده شرکت‌های مختلفی را از نفت و پتروشیمی تا مخابرات، تحت پوشش قرار می‌دهد. یافتن تصویر دقیقی از مجموعه‌ دارایی‌ها و فعالیت‌های اقتصادی ستاد اجرائی فرمان امام، به‌راحتی ممکن نیست و می‌توان حدس زد که بورس تنها قسمتی از فعالیت‌های اقتصادی این نهاد را شامل می‌شود.

تأمین اجتماعی نیروهای مسلح

سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلح با نام مخفف ساتا، مسئول انجام امور درمانی و بازنشستگی نیروهای مسلح است و اگرچه آمار و اطلاعات دقیقی از فعالیت‌های اقتصادی‌اش وجود ندارد؛ اما می‌توان ردِ پایش را در بورس به شکل واضحی مشاهده کرد. بازوی اجرائی ساتا در بورس، شرکت سرمایه‌گذاری غدیر است که سهام‌دار عمده مجموعه بزرگی از شرکت‌های پتروشیمی و نفت است. تأمین اجتماعی نیروهای مسلح به‌جز شرکت سرمایه‌گذاری غدیر، با اسامی سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلح و صندوق بازنشستگی نیروهای مسلح نیز سهام‌دار قسمتی از شرکت‌های سهامی عام بزرگ است.  بررسی مالکان 100 شرکت برتر اقتصاد ایران 

مقایسه الگوی روان شناختی بخشایش گری غربی با بخشایش گری در قرآن

چکیده

هدف پژوهش حاضر مقایسه سطوح الگوی اسلامی بخشایش گری با الگوی روان-شناختی غربی بود. در الگوی روان شناختی غربی و در مدل ان رایت (1991)، بخشایش گری شامل چهار سطح افشاسازی، تصمیم گیری، اقدام و عمیق سازی است. در این راستا، به منظور مقایسه سطوح بخشایش گری الگوی غربی با دین اسلام از تحلیل محتوا و استخراج متون مربوط به بخشایش گری از روش سبک-شناسی کامپیوتری به همراه تورق کتاب های مهم دینی استفاده شد. پس از تفحص در قرآن کریم مشخص شد که چهار کلمه عفو، صفح، غفران و رحمت بیشتر مواقع در کنار هم آورده شده اند و ترتیب توالی آنها معنای عمیق تر شدن فرایند بخشیدن را نشان میدهد. در اسلام ما شاهد تاکید زیادی بر رحمت و بخشش هستیم که بازتابی از رحیم و بخشنده بودن خداست و نشان دهنده غنی-بودن بافت فرهنگ اسلامی است.

کلیدواژگان: بخشایش گری، الگوی اسلامی، الگوی غربی

نویسنده:

شهروز نعمتی

مجله پژوهش های اخلاقی – سال هفتم، شماره 3، بهار 1396.

برای مشاهده کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید.   

تبیین الگوی عملکرد رسانه در راستای تقویت کارکردهای خانواده اسلامی

چکیده

ازمنظر قرآن کریم، حکمت تشکیل خانواده رسیدن به آرامش روانی است. براین‏ اساس در سوره شریفه روم بیان شده که « …از نشانه‌های او این است که از جنس خودتان همسری آفرید تا در کنارش آرام گیرید…(آیه21)» .این مطلب به بهترین شکلی به ابعاد اجتماعی و فردی خانواده اشاره دارد. سبکی که خانواده برای تعامل با فرزندان انتخاب می‏ کند بر انتخاب ارزش‌های ایشان و همچنین از جمله حقوق فرزندان، به ایشان در تشکیل خانواده کمک می ‏کند. این امر به ‏طور طبیعی با تأکید بر ارزش‌های اسلامی تدوین می‏ شود و بیانگر ارتباط دو جانبه کارکردها و تقویت ارزش هاست. کارکردهای رسانه در تبیین و ترویج ارزش‌های خانواده از دیدگاه اسلام در کنارِ کارکردهای رسانه در تأمین نیاز مخاطبان قابل بررسی است. این مقاله با تکیه بر پژوهش اسنادی به جمع ‏آوری اطلاعاتی در مورد عملکرد رسانه‏ های داخلی به ‏ویژه تلویزیون در تقویت کارکردهای خانواده اسلامی پرداخته است و با نگاهی تحلیلی بر حجم گسترده‌ای از منابع و تحقیقات موجود، تلاش شده تا الگویی برای کارآیی مؤثر رسانه‏ ها در تأمین نیاز مخاطبان تعریف شود.

کلیدواژه ها: کارکردهای رسانه؛ کارکرد حمایت؛ کارکرد جامعه‏ پذیری؛ کارکرد عاطفه ـ همراهی؛ کارکرد تأمین پایگاه اجتماعی؛ کارکرد نظارت اجتماعی

نویسنده:

زهره خوش‌نشین: استادیار دانشگاه خوارزمی

فصلنامه مطالعات فرهنگ – ارتباطات – دوره 16، شماره 29 – شماره پیاپی 61، بهار 1394.

برای مشاهده کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید.   

تخلص ولایی برای دفاع از ولایت و حقانیت اهل‌بیت

 

چکیده

عمادالدین نسیمی، از شاعران متعهد شیعی، با عاطفه‌ای صادق و قلمی ساده و روان، اشعاری زیبا و دل‌انگیز در مدح و رثای پیامبر (ص) و اهل‌بیت: ایشان به زبان ترکی سروده است. دیوان ترکی این شاعر نام‌دار ایرانی، بیان‌گر بخشی از فرهنگ و ادبیات این مرز و بوم است که تاکنون از لحاظ علمی به آن توجه نشده و غبار فراموشی هم‌چنان بر صفحات آن سنگینی می‌کند. این پژوهش که اساس آن توصیف و تحلیل است، به تحلیل بن‌مایه‌های شیعی و نقد ادبی دیوان نسیمی می‌پردازد و بدین ترتیب، بخشی از ادبیات و فرهنگ شیعی کشور را معرفی می‌کند که در قالب زبان غیرملی تبلور یافته است.

نسیمی در دیوان ترکی، خود را ولایی نامیده و از ولایت و حقانیت اهل‌بیت: سخن گفته و در بیان بزرگی و کرامت پیامبر (ص) و اهل‌بیت: و بیان مظلومیت آنها به ویژه امام حسین (ع)، قلم‌فرسایی کرده است. وی شاعری صوفی است و هنگام سخن از اهل‌بیت:، بیش‌تر از آیات قرآنی و اصطلاحات عارفانه مانند «تجلی»، «وحدت وجود» و «کشف و شهود» استفاده می‌کند. شعر شیعی نسیمی، به دلیل نگرش واقع‌بینانه، بیش‌تر جنبه خطابی دارد و خیال شعری کم‌تر در آن به چشم می‌خورد. هم‌چنین شاعر تحت تأثیر آموزه‌های ادبیات عرفانی، در مدح اهل‌بیت: به تغزل نیز می‌پردازد. غزل او هر چند رنگ و بوی غزل انسانی و زمینی دارد، به دلیل آمیختگی با آیات قرآنی و اوصاف فرازمینی، غزل عرفانی و روحی محسوب می‌شود.

کلیدواژه ها

ادبیات متعهد شیعی؛ شعر ترکی؛ نسیمی؛ مضامین؛ نقد و تحلیل

1. مقدمه

1-1. ادبیات متعهد

التزام و تعهد در ادبیات به معنای علمی و اصطلاحی و به عنوان یک فکر منسجم و منظم، در اواخر قرن نوزدهم در اروپا ظهور کرد (منصوری، 2000، ص 107) و در اصطلاح، به معنای نوعی هم‌بستگی و ارتباط به یک چیز خارج از درون است. به عبارت دیگر، التزام یعنی مصمم شدن ادیب برای دفاع از یک مسأله سیاسی، اجتماعی و هنری یا ابراز عقاید درونی خود به صورت آشکار از طریق خلق آثار ادبی.‌ (همان، ص106)

هدف شاعر در ادبیات متعهد، فقط شعرسرایی و ادب‌پردازی و به عبارتی، فقط بیان جنبه هنری نیست، بلکه شاعر متعهد، شعر خود را وسیله‌ای برای تعبیر از گرایش‌های بیرونی خود مانند وطن‌دوستی، دین، بحران‌های موجود در جامعه مثل فقر، بی‌سوادی و استعمار قرار می‌دهد و از آن‌جا که این حقایق را به صورت هنری و خلاق بیان می‌کند، در پیشبرد اهداف خود و تأثیر آن در جامعه موفق می‌شود.

شعر شیعی در زمره ادبیات اسلامی قرار دارد. شاعر در این نوع شعر، با سرودن مرثیه، مدح و هجا، به تبیین و ترویج عقاید شیعه از جمله اثبات حقانیت امام علی(ع) می‌پردازد، از حق اهل‌بیت: و جایگاه ایشان دفاع می‌کند و با سلاح شعر به مخالفان آنان حمله‌ور می‌شود. شعر شیعی به عنوان سندی تاریخی، بیانیه‌ای اعتقادی و رمز مقاومت شیعیان، توانسته است با زبان تاثیرگذار هنر، در برابر همه بی‌مهری‌ها بایستد و شیعه و باورهای آن را جاودانه کند. (پروینی و دیگران، 1390، ص20)

در واقع شاعر به عنوان یک عضو جامعه، رابطه‌ای مستقیم و دوسویه با آن دارد و سروده‌های او که در مسیر تایید یک نظام و اندیشه و یا حزب و گروه خاصی است، در مردم نیز اثر می‌گذارد؛ زیرا شعر بر خلاف منطق و فلسفه و دیگر دانش‌های عقلی بشری، فقط عقل را مخاطب قرار نمی‌دهد؛ بلکه با زبانی هنری و خیالی، ابتدا روح و روان و سپس عقل و خرد را مخاطب می‌سازد و پس از نفوذ در عمق وجود شنونده، او را تحت تاثیر و تسلیم قرار می‌دهد. بدین‌گونه شاعر، با شعر هدف‌دار خود می‌تواند سنگی به زیربنای اجتماعی جامعه بیفزاید و در آینده و سرنوشت جامعه خود، به طور مستقیم تاثیرگذار باشد.

پیامبر (ص) در مورد حسان‌بن‌ثابت فرمودند: «لَا زِلتَ مُؤَیداً بِرُوحِ‌القُدسِ، مَا نَصَرتَنا بِلِسَانِکَ؛ «تا زمانی که ما را با زبان خود یاری می‌کنی، جبرئیل یاور تو خواهد بود». (رازی، 1318، ج15، ص213) این حدیث نشان می‌دهد که پیامبر (ص) به اهمیت شعر متعهد و قدرت آن در پیشبرد اهداف خود در سطح جامعه و سوق دادن مردم به سمت خویش و غلبه بر حریفان و باطل کردن ادعاها و سیاست‌های آنها، به طور کامل آگاهی داشته‌اند.

 2-1. عمادالدین نسیمی

در مورد مکان تولد و تاریخ وفات نسیمی، آرا و عقاید مختلفی وجود دارد. ابن‌حجر عسقلانی، شمس‌الدین ‌محمد ‌سخاوی و ابن‌‌عماد‌ حنبلی معتقدند که او در تبریز زاده شد. (عسقلانی، 1971، ص219؛ سخاوی، بی‌تا، ج6، ص173؛ حنبلی، بی‌تا، ج4، ص144) رضاقلی‌خان هدایت بر این باور است که او در شیراز به دنیا آمد و به نظر عاشق چلبی او در بغداد چشم به جهان گشود. (نسیمی، 1392، ص50) میزا‌آقا قلی‌زاده از دانشمندان آذربایجان، با تکیه بر قبر برادر ‌نسیمی (شاه‌خندان که در شاماخی قرار دارد)، معتقد است که او در این شهر زاده شده و سال تولد نسیمی را 70/ 1369 میلادی می‌داند. (آرتایان، 1928، ص264)

اسم او «علی»، لقبش «عمادالدین»، کنیه‌اش «ابوالفضل» و دینش اسلام و مذهبش شیعه دوازده‌امامی بود و در شعر به «سید»، «هاشمی» و «نسیمی» تلخص می‌کرد. (نسیمی، 1392، ص52) با تکیه بر اشعارش، می‌توان گفت که او از ترکمن‌های آق‌قویونلو بوده که مدتی در تبریز (827 ـ 882ق) حکومت می‌کردند. (همان، ص53)

بعد از وفات فضل‌الله نعیمی، رئیس «نهضت حروفیه»، عمادالدین‌ نسیمی، جانشین او شد و حروفی‌ها به او لقب «امیر» دادند، هم‌چنان که در کتاب‌هایشاناستوار‌نامه و عرش‌نامهنیز آمده است. (نسیمی، 1387، ص43) وی بعد از کشته‌شدن فضل‌الله و کشتار قلعه آلینجا، به آسیای‌صغیر مهاجرت کرد. در شهر بورسه، عثمانی‌ها او را «زندیق» نامیدند و از شهر بیرون کردند. به ناچار نزد حاج بایرام ولی در شهر آنقره رفت و سپس به حلب کوچید و در آن شهر صاحب مریدانی چند شد. (نسیمی، 1392، ص54) نسیمی در شهر حلب در حالی که پوست او را زنده زنده از تنش کندند، به قتل رسید. (حلبی، 1935، جزء3، ص15ـ16) عسقلانی تاریخ قتل او را 821 قمری می‌داند. ( عسقلانی، 1971، ص220)

 در کتاب‌های ریاض‌العارفین، و ریحانهالادب و مجالس‌العشاق، تاریخ کشته شدن او به ترتیب سال‌های 837، 807 و 837 قمری ذکر شده است. بیش‌تر کسانی که درباره نسیمی و زندگانی او تحقیق کرده‌اند از جمله محمد فؤاد کوپرولو، عبدالباقی گولپینارلی، حسین اعیان و مرحوم مدرس تبریزی در کتاب ریحانهالادب، سال 807 را تاریخ وفات او دانسته‌اند. (نسیمی، 1387، ص51) رشد فرهنگی نسیمی در یک بستر کاملاً ایرانی است. شعر او نیز سراسر متأثر از فرهنگ ایرانی است.

در آثار ادبی و نوشته‌های او، هیچ بیگانگی با فرهنگ و ادب ایرانی وجود ندارد و در اشعار ترکی و فارسی‌اش، هیچ نوع هنجارشکنی و بیگانگی نسبت به اشعار شاعران ایرانی دیده نمی‌شود. علاوه بر خلاقیت‌های ادبی منحصر به فرد نسیمی، نمونه‌های فراوانی از اثرپذیری او از شاعران ایرانی مانند حافظ، مولوی و سعدی در دیوان ترکی و فارسی او به چشم می‌خورد. (نسیمی، 1392، ص57 ـ 69) بنابراین، نسیمی یک شاعر ایرانی محسوب می‌شود و هر چند به زبان ترکی هم شعر سروده، نمی‌توان او را یک شاعر ترک بیگانه از ایران شمرد؛ زیرا قلمرو فرهنگ ادبی و شخصیتی او، همان فرهنگ رایج ایران و ترک‌زبانان ایرانی آن دوره است.

نسیمی از شاعران متعهد شیعه به شمار می‌آید و چکامه‌هایی به زبان ترکی در وصف اهل‌بیت:، سروده است. او در این چکامه‌ها، با اخلاص تمام، به مدح و بزرگداشت پیامبر (ص) و اهل‌بیت: پرداخته و نفرت خود را از ظالمان به این خاندان نشان داده و راه محبت خود را از آنها جدا نموده‌ است. نسیمی هنگام نسبت دادن امری به اهل‌بیت:، به وفور به آیات قرآنی و احادیث معتبر استناد می‌کند.

او در جوانی این اشعار شیعی را سروده و بی‌شک، عنایت او به پیامبر (ص) و اهل‌بیت، بعدها تأثیر مستقیمی در گرایش او به سمت و سوی عرفان داشته است، به عبارت دیگر، نسیمی از مدح اهل عرفان، خود نیز به عرفان رسید که به سبب صراحت زبان و افشای حقایق عرفانی، و نیز شاید به جهت همین صراحت در وصف اهل‌بیت: به ویژه امام علی(ع) و دفاع از حقانیت ولایت ایشان، کوته‌بینان و دسیسه‌گران فتوای کشتنش را صادر کردند. ابیات ذیل گواه صادق التزام و پای‌بندی وی به مکتب اهل‌بیت: است:

جان و دلدن مصطفی و مرتضی مداحیام/ هم بو اون ایکی إماما سؤیله رم مدح و ثنا/ کوری شمر و یزید و کوری مروان خر/ مصطفی‌نین حضرتینه قیلمیشام من إلتجا/ خاندان مصطفانی سئومین ملعونلارا/ اؤخورام بی‌حد آنین جانینا لعنت دائما/ یا إیلاها، مصطفی‌نین مرتضی‌نین حققیچون/ وئر مورادیم، کاما ایره گور، حاجتیم قیلغیل روا. (نسیمی، 1387، ص155)

«از صمیم قلب، پیامبر و علی را مداحی می‌کنم/ و مدح و ستایش خود را ارزانی دوازده امام می‌نمایم/ به کوری چشم شمر و یزید و مروان حمار/ به درگاه محمد مصطفی پناه آورده‌ام/ بر نفرین‌شد‌گانی که از خاندان نبوت دوری جسته‌اند/ همیشه و بی‌اندازه و حساب لعن می‌فرستم/ خدایا به حق محمد و علی/ مرا به کام دل برسان و حاجتم را روا کن!».

همان‌گونه که از این ابیات معلوم است، نسیمی در کوی اهل‌بیت: جای گرفته و خود را به دفاع از اهل‌بیت: و ستایش آن‌ها ملزم ساخته است. او علاوه بر معرفی امامان خود، به معرفی دشمن خود که همان دشمن اهل‌بیت: نیز است، اشاره می‌کند. نسیمی شرط قبول عبادت را محبت و دوستی خاندان نبوت می‌داند:

سن کیم رسولون آلینی سئومزسن ای پلید/ طاعات و ذکر و خئیرین، اولور جمله سی هبا. (همان، ص 156)

«تو ای پلیدی که محبت خود را به اهل‌بیت، ارزانی نمی‌داری/ همه عبادت‌ها و راز و نیازهایت پوچ است».

و بالاخره، آری گفتن به پیامبر (ص) و مکتب او یعنی نه گفتن به دنیا و حاکمان آن:

کیم مُحبّ خاندانا، بنده اولدو صیدق ایله/ اوینادار باشینی شاه اولیانین عئشقینه (همان، ص173)؛

«هر کس با تمام وجود و از سر صداقت به پیامبر عشق بورزد/ سر خود را به نشان اطاعت، فقط برای شاه اولیا فرو می‌آورد».

 3-1. سؤالات پژوهش

الف) مهم‌ترین نقش‌مایه‌ها و مضامین اشعار شیعی نسیمی در دیوان ترکی او چیست؟

ب) این مضامین از لحاظ نقد ادبی از چه ارزش ادبی‌ای برخوردار است؟

 4-1. مواد و روش پژوهش

مهم‌ترین داده‌های مورد استفاده‌ در پژوهش حاضر، دیوان ترکی نسیمی است. روش خاص پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی است که با تحلیل شواهد درون‌متنی و مراجعه به منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی انجام گرفت. بدین ترتیب که ابتدا به تحلیل محتوایی و استخراج نقش‌مایه‌های شعر شیعی وی پرداخته شد و سپس این مضامین در بوته نقد ادبی قرار گرفت. از مجموع کل دیوان حجیم ترکی نسیمی، 29 قصیده در مورد اهل‌بیت: سروده شده است که به عنوان داده‌های خام این پژوهش، نقد و تحلیل می‌گردد.

 5-1. پیشینه پژوهش

پژوهش علمی و دقیق به صورت آکادمیک، در حوزه دیوان ترکی نسیمی، صورت نگرفته و کتاب‌هایی که با عنوان دیوان ترکی نسیمی و مانند آن در ایران چاپ شده، علاوه بر غلط‌های املایی، ویژگی‌های شعری این شاعر را به طور عمیق و گسترده بررسی نکرده است. شاید بتوان گفت: علمی‌ترین و دقیق‌ترین کتاب در مورد دیوان ترکی نسیمی، کتاب دکترحسین محمدزاده با عنوان دیوان ترکی نسیمی است. این کتاب دارای ویژگی‌هایی علمی‌ است که آن را از نگاشته‌های همنام خود متمایز می‌کند؛ از جمله؛

الف) شرح برخی از ویژگی‌های شعری نسیمی؛

ب) شرحی مبسوط از زندگی‌نامه نسیمی بر اساس منابع کهن و معاصر، همراه با نقد و تحلیل؛

ج) تقسیم‌بندی موضوعی دیوان؛

د) مشخص کردن انواع حروف صدادار و بی‌صدای ترکی با الفبای مخصوص؛

هـ) شرح برخی از واژگان ترکی متروک و یا کم‌استعمال و نیز شرح برخی از اصطلاحات عرفانی و ادبی.

البته در مورد دیوان فارسی نسیمی نیز پژوهش شایانی انجام نشده و این امر شاید به این دلیل است که این شاعر و آثار او، آن‌گونه که باید در کشور ما معرفی نشده است. امروزه تلاش گسترده‌ای در اروپا برای شناخت ادبیات‌هایی انجام می‌گیرد که به زبان غیرملی نگاشته شده است.

 درباره این نوع ادبیات که در کشور ما نیز از دوره‌های گذشته به وفور یافت می‌شود و به عنوان یک میراث منطقه‌ای، تشکیل‌دهنده بخشی از فرهنگ و ادب کل کشور به شمار می‌آید، باید تحقیق و بررسی گردد؛ زیرا «این ادبیات‌ها [غیرملی] به عنوان وسیله بیان فرهنگی، بایستی بازشناسی شده و بررسی شوند؛ یا به خاطر خودشان و یا مرتبط با زمینه‌هایی که آنها در آن جای می‌گیرند. … ملاحظه می‌شود که امروزه به احیای این گستره‌های ادبی غیرملی توجه می‌شود». (شورل، 1386، ص48)

نسیمی جزء اولین شاعران ترکی است که مفاهیم شیعی را در قالب شعر سرود و در دیگر شاعران ترک، به ویژه شاعران دوره صفوی از جمله شیخی، شاه‌اسماعیل صفوی، حبیبی، اصولی، نباتی، فضولی و… تاثیر عمیقی نهاد. (نسیمی، 1387، ص95) علاوه براین، مطالعه دیوان ترکی نسیمی می‌تواند جریان‌های فکری شیعی قبل از تشکیل دولت شیعی صفوی را آشکار نماید که زمینه را برای پیدایش و تشکیل این حکومت آماده کردند.

2. تحلیل داده‌های پژوهش

1-2. مضامین شیعی محض

1-1-2. مضامین انگیزشی ـ هیجانی

منظور از مضامین انگیزشی ـ هیجانی، مضامینی است که به ایجاد ارتباط میان مخاطب و شاعر می‌انجامد. بدین‌گونه که هدف شاعر از سرودن شعر، فقط بیان احساسات و عواطف درونی خود نیست؛ بلکه دنبال واکنش و انگیزش در مخاطب نیز است که این امر به دنبال تصاویر احساسی و عاطفی به وجود می‌آید که از عمق دل شاعر و صدق عاطفه او سرچشمه می‌گیرد. مضامین مربوط به عاشورا و امام حسین(ع) و فجایعی که در آن روز بر اهل‌بیت: تحمیل شد، از لحاظ انگیزشی ـ هیجانی، بیش‌ترین بسامد را در شعر شیعی به خود اختصاص داده است. بیش‌ترین ارتباط عاطفی و هیجانی نسیمی با مخاطب خود، به اشعاری مربوط می‌شود که در مظلومیت شهادت امام حسین(ع) سروده است:

أُلسون خراب بصره و هم کوفه اهلی، کیم/ ایچینده اولدو فتنه دادار یا حسین/ اول ضرب تیغ شمشیر خوارج، شها سنی/ قتل ائیله‌دی سنی نئجه به صد آزار یا حسین/ … اول دمده چرخ زیر و زبر پاره اولوبان/ دوشمک گره‌کدی یئره به یکبار یا حسین/ ای چرخ بی‌وفا! نه‌دن ائتدین قامو جفا/ با اهل‌بیت احمد مختار، یا حسین/ … هم قالماسین بو دار جهان سنسیز اولماسین/ نئیله‌ر اولوب بو مؤحنتله خوار یا حسین؛ (نسیمی، 1387، ص163)

«بصره و کوفه خرابه بادا/ که عجب فتنه‌ای در آن برای تو رخ داد ای حسین/ مولای من، آن ضربه شمشیر بران خوارج/ با هزاران درد و رنج چگونه تو را شهید کرد/ در آن لحظه تلخ باید چرخ و فلک تکه ـ پاره می‌گشت/ و در‌دم از جا کنده و سرنگون می‌شد/ ای بی‌وفا فلک، این همه ستم از بهر چه بود/ که بر سر خاندان پیامبر آوردی!/ بعد از تو این هستی پایدار مبادا/ که با این مصیبت همه چیز پست و خوار شد یا حسین».

علاوه بر مفهوم این ابیات، استفاده از منادا و تکرار نام امام حسین(ع) در آخر هر بیت به عنوان ردیف و خطاب کردن زمین و زمان، بر اثرگذاری آن در دل مخاطب می‌افزاید. نسیمی در بعضی از اشعار خود، برای برانگیختن مخاطب و نفوذ به عمق دل او، تصاویر و مضامین احساسی و انگیزشی را از زبان طبیعت بیان می‌نماید و در این هنگام، مانند شاعری از مکتب ادبی رمانتیسم عمل می‌کند.

 نسیمی هر چند از شاعران «مکتب ادبی رمانتیسم» نیست و هیچ شناخت علمی و دقیقی از این مکتب ندارد، برخی از مضامین شعر شیعی او، هم‌خوانی کاملی با مضامین و اصول این مکتب دارد؛ مانند پناه بردن به دامن طبیعت و جان‌بخشی و تشخیص به عناصر آن، تا بدین‌گونه شرح حال دل خود را از زبان طبیعت بیان کند و مخاطب را نیز برانگیزاند؛ گویی وقتی مخاطب این نوع اشعار او را می‌خواند، همه طبیعت را در داغ شهادت امام حسین(ع) غمگین و دلسرد می‌بیند و در نتیجه، غم طبیعت به دل او نیز راه می‌یابد.

باید یادآور شد که روح رمانتیکی در سراسر دوره‌های بشری به صورت موضوعی و فطری و ذاتی، در نهاد انسان‌ها و به ویژه شاعران وجود داشته؛ هر چند طی چند قرن اخیر به صورت علمی و اصطلاحی در مورد آن بحث و بررسی شده است. نسیمی در ابیات زیر، طبیعت را جزیی از احساس خود قرار داده، آن را به مثابه تجلی‌گاه احساس خود می‌بیند و به همین علت، تبیین و توصیف آن، ارتباطی مستقیم با حالت و تجربه درونی شاعر به سبب داغ شهادت امام حسین(ع) دارد و توصیف فضاهای حزن‌آلود طبیعت (گلستان و چمن‌زار و مجلس بزم و پرند‌گان آوازخوان…)، حاکی از حالت درونی حزن‌آلود او برای شهادت امام حسین(ع) است. در واقع نسیمی نیز مانند یک شاعر رمانتیک، به نوعی با طبیعت همزادپنداری می‌کند و «آن را به مانند خود دارای وجدان می‌بیند که عاشق می‌شود و خشم می‌ورزد و رویا می‌بیند و این چنین شاعر، آن را در احساسات خود شریک می‌گرداند» (غنیمی هلال، 1981، ص 178):

تا ساچدی عالمه یئنه مشک سیه ضیا/ قد بنفشه اولدو غم و دردیله دوتا/ قان اولدو لاله نین جیگری درد و داغ ایله/ ساراردی سارو اولدو چمنلر چو کهربا/ … قونچا چمنده دوپدولودور قان و دردیله/ بولبول ده باغدا ناله قیلیر وای حسرتا/ نرگیس چمنده اویخویا وارماز بو دردیله/ گولشنده گول گله توتا گؤزلرینی بُکا/ آواز صوت نوطقونو اونوتدو عندلیب/ مجلیسده چنگه چنگ اگر وورسان دئمز صدا (نسیمی،1387، ص155 ـ 156)؛

«به محض این‌که عطر سیاه [فرارسیدن محرم] در جهان، روشنایی پخش کرد/ قامت بنفشه از درد و اندوه خمیده گشت/ دل لاله از سوز و حسرت، خونین شد/ چمن‌زارها مانند کاه، خشک و زرد شد/… غنچه‌های چمن‌زار، غمگین و خون‌آلود گشته‌اند/ آواز بلبل در چمن‌زار، آه و ناله شده است/ نرگس از شدت این درد یک لحظه آسایش ندارد/ اگر در گلستان گلی بشکفد، چشمانش پر از سرشک می‌شود/ عندلیب نغمه‌سرایی خود را فراموش کرده است/ اگر در محفلی بر چنگ بزنی، چنگ ساکت و گنگ خواهد بود».

«همدلی و یگانگی انسان با طبیعت، از اصول بنیادین هنر رمانتیک است؛ به ویژه در مواقعی که محیط طبیعی، شباهت تام و تمامی با حالات و وضعیت روح و ذهن فرد پیدا می‌کند. شاعر رمانتیک، طبیعت را توصیف نمی‌کند، بلکه درک درون‌گرایانه‌ای از آن ارائه می‌کند و با احساس خود اشیا و پدیده‌ها را تعبیر می‌کند». (فتوحی، 1385، ص124) توصیف طبیعت در این ابیات از زبان نسیمی، مطابق با احساس و عاطفه یک شاعر رمانتیک است که طبیعت را نماد حالات درونی خویش قرار می‌دهد. در واقع طبیعت و اوصاف آن، میانجی تعبیر از روح و روان شاعر است که در غم شهادت مظلومانه امام حسین(ع)، رنگ ماتم و اندوه به خود گرفته و برای هر مخاطبی حزن‌آور است.

 2-1-2. مضامین اخلاقی – اجتماعی

نسیمی سعی در معرفی اخلاق پسندیده و اوصاف نیکوی پیامبر (ص) و اهل‌بیت: دارد تا از این طریق، مردم را به سوی آنها جذب کند و ارزش‌های اخلاقی و نیز الگوهای اصلی و والا را در جامعه معرفی نماید. از سوی دیگر، اخلاق زشت دشمنان اهل‌بیت: را نیز ترسیم می‌کند تا خود مردم به طور آشکار، قدرت تشخیص حق از باطل را داشته باشند و سره را از ناسره تشخیص دهند. بنابراین، بیش‌تر چکامه‌های شیعی وی مانند منشور اخلاقی است که در آن، شاعر به ترتیب اوصاف نیکوی پیامبر (ص) و اهل‌بیت: را برای اجرایی شدن در بطن جامعه، معرفی می‌کند:

جؤورونه صبر و تحمل ائیله‌گیل مشرکلرین/ نئجه‌کیم گؤردو رسول ایله علی‌المرتضی/ شربت ماء طهورا ایستر‌ایسن غم یئمه/ دؤور الیندن زهر نوش ائت چون حسن، خلق رضا/ گر بوگون بوندا سوسوزلوقدان اولورسان سن شهید/ یارین آندان حشر اولارسان با حسین کربلا/ طاعتین فوت ائتمه گر شئیطان سنی یول آزدیریر/ قیبله‌دن دؤنده‌رمه یوزون، نئجه‌کیم زین‌العباد/… جعفر‌صادق مراتبین دیله‌رسن، صادق اول/ صیدق‌ایله بو یولدا قول اول بولاسان منزل علا/ … شول محمد مهدی کیمی عدل ائدیب، جهد ائیله گیل/ هئچ گومان سیز مسکن اولا جنه المأوا سنا. (نسیمی، ص157)

«برظلم و ستم کافران شکیبا باش/ آن‌گونه که پیامبر و علی شکیبا بودند/ اگر می‌خواهی از چشمه ماء طهورا سیراب شوی، غم مخور/ مانند امام حسن نیکواخلاق، از دست دشمن جام زهر را سرکش/ اگر امروز در این دنیا از تشنگی شهید می‌شوی/ فردا به خاطر این کار، با امام حسین محشور می‌گردی/ اگر شیطان سعی در گمراهی تو دارد، تو از اطاعت خدا غافل مشو/ و مانند امام زین‌العابدین باش و از قبله روی مگردان/ … اگر در پی رسیدن به مراتب امام صادق هستی، درستی پیشه گیر/ … مانند مهدی عدالت بورز و در راه تحقق آن تلاش کن/ که بی‌تردید بهشت جایگاه تو خواهد شد».

نسیمی علاوه بر مدح اهل‌بیت: و برشمردن اوصاف انسانی آنها، دشمن اهل‌بیت: را نیز افرادی خون‌ریز ودارای خلق و خوی ضد انسانی و بلکه حیوانی، وصف می‌کند تا از آنها در جامعه و حتی تاریخ همیشه به بدنامی یاد شود:

اول بوغازی کی اؤپموش ایدی مصطفی بوکز/ کسدی یزید کافر غدار یا حسین/ لعنت یزیده گلسین آنین دوستلارینا/ هر دمده سؤیله رم یئنه صد بار یا حسین/ صحرای کربلادا سنا قیلدیلار جفا/ اول اهل ظولم لشکر کفار یا حسین/ بیر شیمر بیر ایکی داخی ملعون ایله پلید/ قتلینه سعی ائیله دی بسیار، یا حسین/ سن شاهی کربلادا شهید ائتدی اول پلید/ اوستونه ایردی چون سگ خون‌خوار یا حسین/ (همان، ص163)؛

«آن گلویی که پیامبر بر آن بوسه زده بود/ یزید مکار و حیله‌گر برید، ای حسین/ نفرین بر یزید و همراهان او/ در هر دم زندگی صد بار ندا می‌کنم: یا حسین/ در دشت کربلا به تو ظلم کردند/ آن ظالمان و لشکر ملحد، ای حسین/ شمر و چند ملعون بدسرشت/ در کشتن تو چه تلاش‌ها که نکردند، ای حسین/ شاهی مانند تو را در کربلا شهید کرد/ و مانند سگی خون‌ریز به سوی تو هجوم آورد، ای حسین».

 3-1-2. مضامین تاریخی

در لابه‌لای اشعار شیعی نسیمی، گریزی به حوادث تاریخی نیز دیده می‌شود که هدف از آن بیش‌تر جنبه سیاسی، مسکوت کردن دشمن، مدح و غالب دانستن ممدوح، همراه با نشان دادن مدرک و سند تاریخی است. نسیمی در ابیات زیر، به چندین واقعه تاریخی در مورد امام علی(ع)، از جمله دلاوری حضرت در کندن درب قلعه یهودیان خیبر و کشتن پهلوان آنها به نام «مرحب» و هم‌چنین کشتن عمروبن‌عبدود در جنگ خندق اشاره می‌کند:

به روز رزم اندرگاه مردی/ میثال ببر در جولان، علی دیر/ ز بهر دین و اسلام اول قیلیبدیر/ نئجه خیبرلری ویران/ هزاران کافری چون عمر و عنتر/ دؤیوب هم وئرمه ین امان علی دیر/ … مکان و معدن جود و سخاوت/ بوگون در عرصه مئیدان علی دیر (همان، ص171)؛

«در روز نبرد، آن‌گاه که شیر مردان برای جنگ طلبیده می‌شوند/ علی مانند ببر در میدان نبرد در خروش است/ به خاطر دین و اسلام، علی/ خیبرها ویران کرده است/ کافرانی مانند عمرو و عنتر را/ تنها علی کشته و به آن دو مجال نبرد نداده است/ …منبع و سرچشمه جود و بخشش/ در صحنه روزگار فقط علی است».

 4-1-2. مضامین سیاسی

بیش‌ترین بسامد مضامین سیاسی در شعر شیعی نسیمی، به مسأله خلافت امام علی(ع) مربوط است بعد از رحلت پیامبر اکرم(ص)، امام علی(ع) از صحنه سیاسی برای مدتی دور ماندند و هر چند دوباره به اصرار مردم، امر خلافت به ایشان واگذار شد، در نهایت بنی‌امیه، سپس بنی‌مروان و بعد بنی‌عباس، فرزندان امام علی(ع) را از خلافت دور نگه داشتند. شاعران شیعی، همیشه در اشعار سیاسی خود به این موارد اشاره نموده و برای اثبات حقانیت و مشروعیت امر خلافت به دست حضرت علی(ع) و فرزندان آن امام، دلایل و مستندات خود را ذکر کرده‌اند.

نسیمی در دفاع از حقانیت حکومت شیعی و شرعی و قانونی بودن وراثت آن بعد از پیامبر (ص) در اهل‌بیت: به چند مسأله از جمله ولایت، جایگاه امام علی(ع) نزد پیامبر (ص) و امام زمان(عج) احتجاج می‌کند که شرح آن بدین قرار است: 

الف) ولایت

نسیمی «ولایت» را حق حضرت علی(ع) و یازده فرزند او از امام حسن(ع) تا امام زمان(عج) می‌داند که بعد از ایشان باید به این فرزندان منتقل می‌شد. به نظر نسیمی، همه دوازده امام وارثان ولایت هستند و بدین‌وسیله، به صورت تلویحی، مشروعیت حکومت‌های فاسد آن زمان را به جنجال می‌کشد:

ولی الله دئییر قرآن أنا الحق/ بونو حق بیلمه‌ین ایشی خطادیر/ حسن دیر وارث ملک نبوت/ حسین شاه شهید کربلادیر/ … تقی دیر با نقی سر ولایت/ ولاکین عسکری صاحب لوادیر (همان، ص161)؛

«قرآن مرا جانشین خدا می‌داند و من بر حق هستم/ هر کس این حقیقت را انکار کند، حق را انکار می‌کند/ میراث نبوت به حسن رسیده است/ و حسین سرور شهیدان کربلاست/ راز ولایت در تقی و نقی نهفته است/ حسن عسکری نیز پرچم‌دار ولایت است».

نسیمی خود را نیز «ولایی» می‌داند که سردمداران آن دوازده امام هستند:

ایچدیم بو کوثر باده سین، بولدوم ولایت بی بیان/ توتدوم ولایت جاده سین، اثنا عشر اولدو عیان (همان، ص162)؛

«از شراب چشمه کوثر نوشیدم و بی‌درنگ به ولایت رهنمون شدم/ راهی جاده ولایت شدم و دوازه امام در مسیرم نمایان شدند».

مراجع

فهرست منابع

قرآن کریم.

ابوالفتوح رازی، حسین‌بن‌علی، روض‌الجنان و روح‌الجنان، ج15، مشهد: آستان قدس رضوی، 1318.
اسماعیل حکمت، آرتایان، آذربایجان ادبیاتی تاریخی، باکو، 1928.
پروینی، خلیل و دیگران، «کارکرد تصویر هنری در شعر شیعی» (بررسی موردی شعر ابوفراس حمدانی، شریف رضی و مهیار دیلمی)، فصلنامه لسان مبین (پژوهش ادب عربی)، سال سوم، شماره هشتم، تابستان 1391.
ترحینی، فایز، الادب؛ انواع و مذاهب، ط. الاولی، بیروت: دارالنخیل، 1995.
جوده نصر، عاطف، شعر عمربن‌الفارض (دراسه فی فن الشعر الصوفی)، بیروت: دار الاندلس، 1982.
حلبی، محمدبن‌راغب، اعلام النبلاء فی تاریخ حلب الشهباء، حلب: مطبعه العلمیه، 1935.
حنبلی، ابن‌عماد، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، ج7، بیروت: بی‌تا.
سخاوی، شمس‌الدین، الضوء اللامع لأهل القرن التاسع، قاهره: بی‌تا.
شفیعی کدکنی، محمدرضا، زبان شعر در نثر صوفیه(درآمدی به سبک‌شناسی نگاه عرفانی)، تهران: سخن، 1392.
شورل، ایو، ادبیات تطبیقی، ترجمه طهمورث ساجدی، تهران: امیرکبیر، 1386.
عسقلانی، ابن‌حجر، انباء الغمر فی ابناء العمر، تحقیق و تعلیق دکترحسن حبشی، ج2 ، قاهره: 1971.
غنیمی هلال، محمد، الرومانتیکیه، ط. السادسه، بیروت: دارالعوده، 1981.
فتوحی، محمود، بلاغت تصویر، چاپ دوم، تهران: سخن، 1389.
گازرگاهی، امیر کمال‌الدین حسین ، مجالس‌العشاق، چاپ غلامرضا طباطبایی مجد، نشر زرین، 1376.
محمدزاده صدیق، حسین و منیژه شیرمحمدی، عروض در شعر ترکی، تهران: تکدرخت، 1388.
مدرس تبریزی، میرزامحمدعلی، ریحانه الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب، ج6، تهران: خیام، 1369.
المنصوری، علی جابر، النقد الادبی الحدیث، عمان: دارعمار، 2000.
میرفطروس، علی، جنبش حروفیه و نهضت پسیخانیان، چاپ دوم، بامداد، بی‌تا.
نسیمی، عمادالدین، دیوان اشعار ترکی نسیمی، تصحیح، تحشیه و مقدمه دکترحسین محمدزاده صدیق، چاپ دوم، تبریز: نشر اختر، 1387.
ــــــــــــــــــــــــــ ، دیوان اشعار فارسی، تصحیح سیداحسان شکرخدایی و نرگس‌سادات شکرخدایی، تهران: تکدرخت، 1392.

هدایت، رضاقلی‌خان، ریاض‌العارفین، به کوشش مهرعلی گرگانی، تهران: کتاب‌فروشی محمودی، 1344.

نویسندگان:

علی احمدزاده: دانشجوی دکتری دانشگاه تربیت مدرس

خلیل پروینی: دانشیار دانشگاه تربیت مدرس

فصلنامه شیعه شناسی شماره 53

ادامه دارد…

جو اخلاقی ادراک شده در سازمان: مفاهیم و طبقه بندی ها

چکیده

در حالی که سازمان ها دربرگیرنده جو های اخلاقی متعددی هستند، جو اخلاقی ادراک شده برای اکثر سازمان ها حائز اهمیت بوده و بر رفتار اخلاقی کارمندان تاثیر است. منابع انسانی در دنیای امروز، بهترین مزیت رقابتی هر سازمان تلقی می شود و انسان بیش از هر زمان دیگر، در تئوری های سازمان و مدیریت اهمیت پیدا کرده است. منابع انسانی به همان اندازه که می تواند سازمان ها را در رقابت یاری کند، همچنین می تواند مانعی جدی بر سر راه سازمان باشد. روش تحقیق این پژوهش توصیفی- تحلیلی است و جمع آوری داده ها به صورت کتابخانه ای انجام شده است. در این پژوهش تلاش گردیده تا مدل ها و مفاهیم جو اخلاقی ادراک شده از دیدگاه نظریه پردازان گوناگون مورد بررسی قرار گیرد. از میان طبقه بندی های گوناگون درباره جو اخلاقی ادراک شده، نظریه جو اخلاقی ویکتور و کالن، نظریه پیوستار جو اخلاقی ویداور و کوهن، نظریه جو اخلاقی وبر و نظریه فرآیندهای روانی تصمیم گیری اخلاقی آرناد در این پژوهش بررسی شده اند.

کلیدواژگان: جو اخلاقی ادراک شده، اخلاق کسب و کار، اخلاق کاری، اخلاق حرفه ای، اخلاق سازمانی

نویسندگان:
سیدمجتبی محمودزاده، محمدحسین شجاعی

مجله پژوهش های اخلاقی – سال هفتم، شماره 3، بهار 1396.

برای مشاهده کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید.   

تأثیر عملکرد مشتری بر رابطه بین عملکرد مالی و بازاریابی کارآفرینانه

چکیده

پژوهش توصیفی- پیمایشی حاضر با هدف بررسی تأثیر عملکرد مشتری بر رابطه بین عملکرد مالی و بازاریابی کارآفرینانه انجام گرفت. جامعه آماری این پژوهش را 1022 نفر از گلخانه­ داران شهرستان جیرفت در استان کرمان تشکیل دادند که با توجه به جدول بارتلت و همکاران (2001)،  تعداد 246 نفر از آنان از طریق روش نمونه­گیری طبقه‌ای با انتساب متناسب انتخاب شد. برای گردآوری داده‌ها از پرسشنامه‎های استاندارد استفاده گردید. داده‌های گردآوری شده با تکنیک چند متغیره مدل­سازی معادلات ساختاری با استفاده از نرم­افزار AMOS20مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و به منظور آزمون اثر میانجی، از روش چندمنظوره خودگردان­سازی استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که بازاریابی کارآفرینانه اثر مثبت و معنی­داری بر عملکرد مالی داشته (0/001=ρ-value، 0/66=β) و در حدود 44 درصد از واریانس آن را تبیین کرد. همچنین، نتایج پژوهش حاکی از آن بود که مجموع اثر غیرمستقیم بازاریابی کارآفرینانه بر عملکرد مالی از طریق عملکرد مشتری معنی‎دار بوده (0/001=ρ-value، 214/0=β) و متغیر عملکرد مشتری بر رابطه بین بازاریابی کارآفرینانه و عملکرد مالی اثر میانجی جزئی داشت.  

کلیدواژه ها: بازاریابی کارآفرینانه؛ عملکرد مالی؛ عملکرد مشتری؛ کسب و کارهای گلخانه‌ای

نویسندگان:

نسرین منگلی: دانشجوی دکتری گروه تروریج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان

روح اله رضائی: دانشیار گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان

 لیلا صفا: استادیار گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان

دو فصلنامه کاوش های مدیریت بازرگانی – دوره 9، شماره 17، بهار و تابستان 1396.

برای مشاهده کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید.   

تأثیرپذیری عملکرد صادراتی از استراتژی‌های بازاریابی بین‌الملل

چکیده

انتخاب روش ورود یکی از مهم­ترین و بحرانی­ ترین تصمیمات استراتژیک برای شرکت­ هایی است که به دنبال توسعۀ و گسترش جهانی ­اند و به انتخاب بازار هدف خود اقدام نموده ­اند. بنابراین هدف این پژوهش بررسی تأثیر استراتژی­ های بازاریابی بین ­الملل بر عملکرد صادراتی در شرکت ­های تولیدی و صادراتی می­ باشد. پژوهش حاضر بر اساس هدف، کاربردی و بر اساس چگونگی به دست آوردن داده­ های مورد نیاز از نوع پژوهش­، توصیفی و همبستگی است. جامعه آماری، شرکت­ های تولیدی و صادراتی استان آذربایجان غربی می‌باشد که با استفاده از روش تمام شماری، نیمه دوم سال 1393-1394 داده­ها جمع­ آوری شده است. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه استاندارد بوده و از مصاحبه هم به عنوان ابزار مکمل استفاده شده و برای ارزیابی پایایی پرسشنامه، از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شده است. برای تحلیل داده­ ها از آزمون‌های کلموگروف-اسمیرنف و رگرسیون در بستۀ نرم افزار SPSS21 استفاده شده است. نتایج تحلیل داده­ ها، نشان می‌دهد که استراتژی­ های بازاریابی بین­ الملل بر عملکرد صادراتی تأثیر معناداری دارد. همچنین فرضیه­ های فرعی نشان می‌دهد استراتژی کاملاً استاندارد­سازی بر عملکرد صادراتی تأثیر معنی­داری ندارد و استراتژی نسبتاً استاندارد­سازی بر عملکرد صادراتی تأثیر معنی­داری ندارد اما استراتژی کاملا ًانطباقی تأثیر معنی­داری بر عملکرد صادراتی دارد و همچنین استراتژی نسبتاً انطباقی تأثیر معنی­داری بر عملکرد صادراتی ندارد.

کلیدواژه ها: استراتژی­ های بازاریابی بین ­الملل؛ شرکت ­های تولیدی و صادراتی استان آذربایجان غربی؛ عملکرد صادراتی

نویسنده:

رضا رضایی: کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی، دانشگاه ارومیه

دو فصلنامه کاوش های مدیریت بازرگانی – دوره 9، شماره 17، بهار و تابستان 1396.

برای مشاهده کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید.   

چابکی زنجیره‌ی تامین کسب و کارهای پشتیبانی کننده تجهیزات صنعت نفت و گاز و پتروشیمی

چکیده

بهبود مدیریت زنجیره‌ی تأمین، دستیابی به یکپارچگی، خودکارسازی و چابکی مدیریت زنجیره‌ی تأمین و کاهش هزینه‌های زنجیره­ ی تأمین از جمله عوامل کلیدی رقابت می­ باشد. زنجیره‌ی ‌تأمین چابک بر افزایش انطباق‌پذیری و انعطاف‌پذیری تأکید داشته و دارای قابلیت پاسخ­گویی سریع به تغییرات بازار است. هدف اصلی این پژوهش بررسی چابکی زنجیره تامین کسب و کارهای پشتیبانی کننده تجهیزات صنعت نفت و گاز و پتروشیمی می‌باشد. پژوهش حاضر از نوع توصیفی- پیمایشی می­باشد و یک پژوهش کاربردی به‌شمار می‌آید. جامعه آماری شامل 200 نفر از کارشناسان و مدیران کسب و کارهای پشتیبانی کننده تجهیزات صنعت نفت گاز و پتروشیمی بوده که همه آن­ها مورد بررسی قرار گرفته­اند. ابتدا با مطالعه و مرور ادبیات و پیشینه پژوهش، مؤلفه‌های مؤثر بر چابکی زنجیره­ی تامین در پنج دسته اصلی شامل شایستگی سازمانی، شایستگی عملیاتی، شایستگی راهبردی، شناخت بازار و مشتری و شایستگی فناورانه و 15 عامل فرعی شناسایی و بر مبنای آن مدل مفهومی پژوهش توسعه داده شد. سپس جهت برازش آن، با استفاده از نرم‌افزار لیزرل فرایند تحلیل عاملی تأییدی انجام شد. یافته­ های پژوهش نشان می­ دهد که متغیرهای چشم‌انداز مدیریت ارشد، شایستگی­ های‌ کارکنان، یکپارچگی، انعطاف‌پذیری، سرعت پاسخگویی، هزینه، فرهنگ یادگیری و نوآوری، فرهنگ بهبود مستمر، یکپارچگی راهبردها، شناخت نیاز مشتری، حساسیت به بازار و مشتری، تأمین رضایت مشتری، زیرساخت­های اطلاعاتی، میزان دسترسی به اطلاعات و نوآوری‌های فناورانه به­طور معناداری بر چابکی زنجیره‌ی تأمین کسب و کارهای پشتیبانی کننده تجهیزات فنی و مهندسی صنعت نفت، گاز و پتروشیمی مؤثر می­باشند. در پایان پیشنهادهایی برای ایجاد چابکی در کسب و کارهای پشتیبانی کننده مورد بررسی ارائه شد.

کلیدواژه ها: چابکی؛ زنجیره‌ی تأمین؛ کسب و کارهای پشتیبانی کننده؛ صنعت نفت و پتروشیمی

نویسندگان:

غلامرضا جمالی: استادیار گروه مدیریت صنعتی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر

 مرضیه فلاح: دانش آموخته کارشناسی ارشد مدیریت صنعتی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر

دو فصلنامه کاوش های مدیریت بازرگانی – دوره 9، شماره 17، بهار و تابستان 1396.

برای مشاهده کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید.